Ngày 9 tháng 11, tại khách sạn Grand Vista, Hà Nội, cuộc họp tham vấn “Chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm, từ sản xuất đến tiêu dùng” đã được tổ chức bởi nền tảng Liên kết Thị trường và Nông nghiệp cho các Thành phố ở châu Á (MALICA) phối hợp với sáng kiến Chế độ ăn lành mạnh bền vững thông qua chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm (SHiFT) do Nhóm Tư vấn Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế (CGIAR) dẫn dắt. Cuộc họp nhằm chia sẻ và thảo luận các kết quả ban đầu của sáng kiến SHiFT, làm rõ những thách thức và cơ hội trong việc đạt được chế độ ăn lành mạnh, bền vững. Các thảo luận hướng tới một cách tiếp cận đa chiều, mang tính hệ thống đối với hệ thống lương thực thực phẩm quốc gia.
Đại diện ban tổ chức gồm TS. Michaël Bruckert, điều phối viên MALICA, CIRAD và TS. Alan de Brauw, Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI)/CGIAR. Cùng tham dự có nhiều đại biểu uy tín, trong đó có bà Bùi Mỹ Bình, Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Bộ NN&PTNT), bà Trương Tuyết Mai, Viện Dinh dưỡng Quốc gia (NIN), ông Nguyễn Thanh Tùng, Quỹ Quốc tế về Phát triển Nông nghiệp (IFAD), cùng các đại biểu đến từ khu vực nghiên cứu, khu vực công và khu vực tư nhân.
Trọng tâm: Kế hoạch hành động quốc gia
Bà Bùi Mỹ Bình, Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ NN&PTNT, đánh giá các sáng kiến như MALICA và SHiFT có vai trò then chốt trong bối cảnh phát triển và xã hội hiện nay. © Linh Vo, CIRAD
Bối cảnh của các thảo luận là Kế hoạch hành động quốc gia (NAP), được ban hành vào tháng 3/2023, nhằm chuyển hệ thống lương thực thực phẩm của Việt Nam theo hướng bền vững vào năm 2030. Phát biểu khai mạc, bà Bùi Mỹ Bình khẳng định Bộ NN&PTNT ưu tiên thúc đẩy hợp tác quốc tế vì một quan hệ đối tác đa ngành về hệ thống lương thực thực phẩm. Bà nhấn mạnh các sáng kiến tại địa phương và tầm quan trọng của COP28 đối với chính sách nông nghiệp và y tế trong tương lai, đồng thời nêu rõ nhu cầu có sự hướng dẫn của chuyên gia để hoàn thiện chiến lược và kế hoạch hành động.
Kế hoạch hành động quốc gia (NAP), được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tháng 3/2023 (Quyết định số 300/QĐ-TTg), đặt ra khung chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm của đất nước đến năm 2030, với cam kết minh bạch, trách nhiệm và bền vững. Kế hoạch có chương trình hành động đầy tham vọng với năm nhiệm vụ chính: cải cách chính sách, cung ứng đầu vào, sản xuất nông nghiệp bền vững, hệ thống chế biến và phân phối thực phẩm, và thực hành tiêu dùng bền vững. Các nhiệm vụ này gồm 36 nội dung, trong đó 30 nội dung được giao cho Bộ Nông nghiệp, thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc cân bằng an ninh lương thực với bảo vệ môi trường và bảo đảm mọi người dân đều có khả năng tiếp cận chế độ ăn an toàn, lành mạnh với chi phí hợp lý.
Cuộc họp mở đầu bằng phần tổng quan toàn diện về các kết quả ban đầu của sáng kiến SHiFT, trình bày các phát hiện về mô hình ăn uống của trẻ vị thành niên và các can thiệp dự kiến, từ đó mở rộng sang chuỗi cung ứng thực phẩm và bức tranh về vai trò của chính sách hiện hành trong việc thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh hơn.
TS. Pascal Lienhard, CIRAD, chia sẻ kinh nghiệm từ dự án ASSET © Linh Vo, CIRAD
Tiếp theo, phiên thảo luận chung đã đi sâu vào các kinh nghiệm thực tiễn, bàn về tác động của các cải cách chính sách chiến lược (Healthbridge) và thực tế bảo đảm an toàn thực phẩm tại chợ (ILRI). TS. Pascal Lienhard, CIRAD, khép lại phiên thứ hai bằng việc chia sẻ kinh nghiệm từ dự án Chuyển đổi hệ thống thực phẩm sinh thái nông nghiệp và an toàn (ASSET) về sức mạnh chuyển đổi của nông nghiệp sinh thái đối với hệ thống lương thực thực phẩm tại Việt Nam. Phiên thảo luận toàn thể sau đó diễn ra sôi nổi, các đại biểu tích cực trao đổi về thách thức và tiềm năng của các sáng kiến được trình bày.
Đại biểu từ nhiều lĩnh vực sôi nổi trao đổi kinh nghiệm khi kết thúc các phiên trình bày © Linh Vo, CIRAD
Vượt qua rào cản trong chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm của Việt Nam với kinh nghiệm từ MALICA và SHiFT
Cuộc đối thoại chỉ ra những thách thức quan trọng, nổi bật là việc thiếu một cơ quan đầu mối tập trung về hệ thống lương thực thực phẩm. TS. Michaël Bruckert, điều phối viên nền tảng Malica, giải thích: “Rất khó có được cách tiếp cận tổng thể và có hệ thống đối với hệ thống lương thực thực phẩm, vì các bộ khác nhau phụ trách các lĩnh vực khác nhau của hệ thống.” Sự phân tán này cản trở một cách tiếp cận thống nhất, tổng thể vốn rất cần thiết để hành động đồng bộ giữa nông nghiệp, dinh dưỡng và thương mại. Một trở ngại khác là khoảng trống kiến thức về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm của các doanh nghiệp, cộng với chi phí cao hơn của thực phẩm giàu dinh dưỡng, khiến người tiêu dùng còn e ngại. TS. Alan De Brauw, IFPRI/CGIAR, chia sẻ: “Theo tôi, thách thức lớn nhất là giới doanh nghiệp chưa hiểu về dinh dưỡng sâu sắc như họ có thể.”
TS. Alan De Brauw chia sẻ các kết quả ban đầu của sáng kiến SHiFT do CGIAR dẫn dắt về mô hình ăn uống và chuỗi cung ứng thực phẩm tại Việt Nam © Linh Vo, CIRAD
Để giải quyết vấn đề này, NAP thúc đẩy nỗ lực phối hợp giữa các bộ vì một tầm nhìn và tác động thống nhất. Theo TS. De Brauw, giải pháp tiếp theo có thể là điều chỉnh cách tiếp cận cho phù hợp với nhu cầu riêng của khu vực đô thị và nông thôn – nâng cao hiểu biết của nhà bán lẻ về lợi ích sức khỏe của sản phẩm và khuyến khích quảng bá thực phẩm giàu dinh dưỡng tới người tiêu dùng, qua đó nâng cao hiệu quả chung của chuỗi cung ứng thực phẩm.
Với hai thập kỷ kinh nghiệm tại Đông Nam Á, MALICA đã đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và đưa NAP vào thực tiễn, kết hợp nghiên cứu, vận động chính sách và hỗ trợ chính sách. Từ chỗ tập trung vào nông nghiệp đô thị và liên kết thị trường, MALICA đã mở rộng sang toàn bộ các khía cạnh của hệ thống lương thực thực phẩm bền vững, bao gồm sản xuất và tiêu dùng, trở thành đối tác quan trọng trong quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm của Việt Nam. Phối hợp chặt chẽ với SHiFT, MALICA nỗ lực thúc đẩy thay đổi mô hình tiêu dùng, cải thiện phân phối thực phẩm và tác động tới chính sách vì chế độ ăn lành mạnh hơn. Nỗ lực chung của hai bên đã góp phần quan trọng trong việc tổ chức các cuộc họp quy tụ nhiều bên liên quan, tạo diễn đàn xây dựng các chiến lược toàn diện phù hợp với mục tiêu của NAP. Cách tiếp cận hợp tác này nhằm tiếp tục thúc đẩy thảo luận, chia sẻ kết quả và cùng nhau đưa Việt Nam hướng tới một tương lai lương thực bền vững.