1. Động lực của hệ thống lương thực thực phẩm?
Bất kỳ chủ thể, yếu tố hay khung chính sách nào tác động hoặc định hình hệ thống lương thực thực phẩm, từ bên trong hay bên ngoài, đều có thể là động lực của hệ thống. Các động lực chính gồm nhân khẩu học, kinh tế – xã hội – văn hóa, công nghệ, chính sách và môi trường.
2. Các hoạt động và chủ thể của hệ thống lương thực thực phẩm
Hệ thống lương thực thực phẩm bền vững có tính liên kết và bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ trước sản xuất, sản xuất đến chuỗi cung ứng và tiêu dùng:
a. TRƯỚC SẢN XUẤT
Tính bền vững của một hệ thống lương thực thực phẩm bắt đầu từ rất lâu trước khi cây trồng được gieo hay vật nuôi được chăn thả. Giai đoạn “trước sản xuất” bao gồm cách bảo tồn và sử dụng nguồn gen để nâng cao chất lượng và năng suất của cây trồng, vật nuôi trong tương lai. Giai đoạn này cũng bao gồm các đổi mới về vật tư đầu vào nông nghiệp như phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật, giúp tăng năng suất và thu nhập, đồng thời hạn chế việc chuyển đổi thêm đất sang canh tác. Ngoài ra còn có những tiến bộ trong chính các phương thức canh tác, giúp nông dân tiếp tục phát triển trước biến đổi khí hậu và các điều kiện ngày càng khó lường khác.
b. SẢN XUẤT
Ở giai đoạn “sản xuất”, nông dân phải đối mặt với vô số thách thức trong trồng trọt và thu hoạch, bao gồm sâu bệnh, thời tiết khắc nghiệt và khó lường, quản lý thất thoát lương thực và biến động thị trường. Theo dự báo hiện nay, đến năm 2050 thế giới sẽ cần thêm 60% lương thực, song nỗ lực sản xuất hiện tại chưa đáp ứng được mục tiêu này và tình trạng đói trên toàn cầu đang gia tăng trở lại sau nhiều thập kỷ tiến bộ. Đó là chưa kể hai tỷ người trên thế giới hiện đang bị suy dinh dưỡng.
c. CHUỖI CUNG ỨNG
Giai đoạn “chuỗi cung ứng” là các bước đưa thực phẩm từ nông dân đến người tiêu dùng. Khi được chuyển thành hàng hóa có thể bán, sản phẩm có thể được chế biến, đóng gói và bảo quản trước khi vận chuyển ra thị trường. Thất thoát sau thu hoạch là vấn đề đặc biệt quan trọng ở các nước đang phát triển, nơi cơ sở hạ tầng, lưới điện và hệ thống giao thông thường yếu kém hoặc thiếu. Tại các nước này, hơn 40% lượng lương thực bị thất thoát xảy ra sau thu hoạch và trong quá trình chế biến.
d. TIÊU DÙNG
Hệ thống lương thực thực phẩm không chỉ bao gồm cách một sản phẩm được trồng ra, mà còn cả cách người tiêu dùng nấu, ăn và thải bỏ thực phẩm. Ở giai đoạn “tiêu dùng”, mỗi người chúng ta đưa ra hàng loạt quyết định có ảnh hưởng rộng lớn đến an ninh lương thực và dinh dưỡng, đời sống cộng đồng cũng như môi trường và nguồn tài nguyên thiên nhiên. Một số nước thu nhập cao chi chưa đến 10% thu nhập cho mua thực phẩm, trong khi các nước khác, chủ yếu ở châu Phi và châu Á, chi hơn 40%. Tương tự, trong khi một số nước đang đối mặt với dịch béo phì thì nhiều nước khác lại chịu ảnh hưởng của tình trạng thiếu dinh dưỡng.
3. Kết quả của hệ thống lương thực thực phẩm bền vững?
-
Cung cấp thực phẩm có giá cả hợp lý, đủ dinh dưỡng, an toàn và lành mạnh (thậm chí phù hợp về văn hóa hoặc tôn giáo) là điều kiện cần nhưng chưa đủ để một hệ thống lương thực thực phẩm bền vững;
-
Để bền vững, hệ thống lương thực thực phẩm còn cần hướng tới giảm lãng phí và thất thoát thực phẩm, đồng thời giảm thiểu tác động hiện tại và tương lai đến môi trường và xã hội;
-
Về mặt này, chúng tôi coi sự cân bằng và đánh đổi giữa tính toàn vẹn của hệ sinh thái nông nghiệp và phúc lợi xã hội là cốt lõi của hệ thống lương thực thực phẩm bền vững;
-
Theo định nghĩa, tính bền vững của một hệ thống lương thực thực phẩm được xác định theo từng địa phương (và có thể theo từng thời điểm). Không tồn tại một hệ thống lương thực thực phẩm bền vững chung cho toàn cầu.