Chế độ ăn

Điểm đa dạng chế độ ăn của phụ nữ, nam giới và trẻ dưới 5 tuổi ở khu vực đô thị và ven đô cao hơn đáng kể so với phụ nữ, nam giới và trẻ dưới 5 tuổi ở nông thôn.

Tỷ lệ phụ nữ và nam giới ở đô thị và ven đô đạt mức đa dạng chế độ ăn tối thiểu cao hơn đáng kể so với nông thôn, trong khi tỷ lệ trẻ em ở đô thị đạt mức đa dạng chế độ ăn tối thiểu cao hơn đáng kể so với trẻ em ven đô và nông thôn.

Đối với trẻ dưới 5 tuổi, nhìn chung lượng tiêu thụ trung bình của tất cả các nhóm thực phẩm ở địa bàn ven đô và đô thị cao hơn đáng kể, trừ rau.

Lượng tiêu thụ trung bình rau và lương thực giàu tinh bột ở địa bàn nông thôn cao hơn đáng kể, trong khi tiêu thụ sữa cũng như thịt, gia cầm và cá ở nông thôn thấp hơn đáng kể so với ven đô và đô thị.

Ở cả nam và nữ, nhóm lương thực giàu tinh bột chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chế độ ăn ở cả ba địa bàn nghiên cứu, giảm dần từ nông thôn qua ven đô đến đô thị.

Dòng lưu chuyển thực phẩm

Người tham gia nghiên cứu ở 3 địa bàn có thực phẩm từ nhiều nguồn: tự sản xuất, mua, được cho tặng và các nguồn khác. Nhìn chung, người dân nông thôn tự trồng nhiều thực phẩm hơn, đặc biệt là lương thực giàu tinh bột, trong khi mua là nguồn thực phẩm phổ biến nhất ở khu vực đô thị. Đáng chú ý, các hộ ở địa bàn ven đô mua hơn 60% thực phẩm và tự sản xuất một số nhóm thực phẩm đặc trưng của Việt Nam như lương thực giàu tinh bột.

Dấu chân môi trường

Lượng phát thải khí nhà kính bình quân mỗi ngày từ chế độ ăn ở địa bàn nông thôn thấp hơn so với ven đô và đô thị. Thịt bò, thịt lợn và lương thực giàu tinh bột là những nguồn đóng góp lớn nhất vào dấu chân carbon trong chế độ ăn của người trưởng thành, đặc biệt ở ven đô và đô thị. Đối với trẻ dưới 5 tuổi, hai nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất là sữa và lương thực giàu tinh bột.

Tình trạng dinh dưỡng

Đối với trẻ dưới 5 tuổi, lát cắt đô thị – nông thôn là yếu tố dự báo có ý nghĩa đối với thấp còi. Tương tự, kết quả cho thấy tỷ lệ nhẹ cân ở trẻ nông thôn cao hơn đáng kể so với trẻ ở đô thị hoặc ven đô. Tỷ lệ gầy còm ở trẻ tại địa bàn nông thôn cao gấp 3,5 lần so với đô thị. Ngược lại, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em đô thị và ven đô cao hơn nông thôn.

Tỷ lệ nhẹ cân ở người trưởng thành tại nông thôn hoặc ven đô cao gấp khoảng hai lần so với đô thị. Ngược lại, tỷ lệ thừa cân ở người trưởng thành tại đô thị cao hơn so với ven đô hoặc nông thôn.

Hành vi người tiêu dùng

Tiêu dùng thực phẩm trong 7 ngày qua

Năm nhóm thực phẩm được các hộ tiêu dùng phổ biến nhất trong 7 ngày qua ở cả ba địa bàn là lương thực giàu tinh bột; thịt, gia cầm và cá; gia vị và đồ nêm; rau lá xanh đậm giàu vitamin A; và các loại rau khác. Hộ nông thôn luôn có mức tiêu dùng thấp hơn ở các nhóm thực phẩm so với hộ đô thị và ven đô. Số hộ nông thôn tiêu dùng đậu đỗ và sản phẩm sữa ít hơn khoảng 20% so với hộ đô thị và ven đô. Ở mức độ thấp hơn (chênh lệch 10–15%), điều này cũng đúng với tiêu dùng trứng, dầu và mỡ.

Các yếu tố quan trọng nhất trong lựa chọn thực phẩm của người tiêu dùng

An toàn và tính lành mạnh của thực phẩm là các yếu tố quan trọng nhất trong lựa chọn thực phẩm của người tiêu dùng và quan trọng như nhau với mọi hộ, bất kể địa bàn.

Điểm bán nơi các hộ mua phần lớn thực phẩm trong tuần

Người tiêu dùng đô thị thường mua thực phẩm ở nhiều loại điểm bán lẻ hơn, trong khi người tiêu dùng nông thôn phụ thuộc nhiều hơn vào chợ truyền thống, nên điểm bán ít đa dạng. Tuy nhiên, kết quả cho thấy ở tất cả các địa bàn, các điểm bán thực phẩm truyền thống như chợ dân sinh là nơi mua thực phẩm phổ biến nhất.

Kiến thức dinh dưỡng và sử dụng nhãn thực phẩm

Kiến thức dinh dưỡng còn hạn chế ở tất cả các địa bàn, trong đó người tham gia ở nông thôn có điểm thấp hơn đáng kể so với đô thị và ven đô. Người tiêu dùng đô thị thường ưa chuộng sản phẩm có thương hiệu/đóng gói, mua sắm nhiều hơn tại các điểm bán hiện đại và sử dụng nhãn thực phẩm nhiều hơn so với ven đô và nông thôn. Nghịch lý là trong số những người sử dụng nhãn thực phẩm, chỉ một tỷ lệ nhỏ hiểu thông tin trên nhãn.

Mối quan ngại về an toàn thực phẩm

Người tiêu dùng nông thôn quan ngại về an toàn thực phẩm nhiều hơn so với đô thị và ven đô. Bất kể vùng nào, phần lớn người tiêu dùng đều lo ngại về an toàn thực phẩm bán tại chợ truyền thống (chính thức và phi chính thức), trong khi các chợ này vẫn là điểm mua thực phẩm phổ biến của mọi người tiêu dùng.

Ăn uống ngoài gia đình

Số thành viên hộ đô thị và ven đô ăn uống ngoài gia đình cao gấp khoảng năm lần so với thành viên hộ nông thôn. Không có khác biệt đáng kể giữa hộ đô thị và hộ ven đô.

Môi trường thực phẩm

Bức tranh môi trường thực phẩm thu được gần với một nền kinh tế mới nổi điển hình, với các đặc điểm như nguồn thực phẩm phi thị trường (ví dụ tự sản xuất và cho tặng thực phẩm) ở ven đô và nông thôn, và khu vực bán lẻ phi chính thức chiếm ưu thế ở cả ba địa bàn. Địa bàn đô thị có mức độ sẵn có và sự đa dạng điểm bán thực phẩm cao nhất.

Tóm lại, các kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng hệ thống lương thực thực phẩm có thể lồng ghép vào chính sách và chương trình nhằm cải thiện kết quả dinh dưỡng thông qua cải thiện chế độ ăn, môi trường thực phẩm và hành vi người tiêu dùng.

https://cgspace.cgiar.org/handle/10568/113122